Wat moet je als goed doel weten?
Goede doelen, fondsen en stichtingen worden regelmatig in testamenten opgenomen. Gelukkig kent de Successiewet ruime vrijstellingen van erfbelasting voor instellingen die het algemeen of sociaal belang dienen. Toch zitten daar belangrijke voorwaarden en aandachtspunten aan. In deze blog leggen we uit hoe de vrijstelling werkt voor ANBI’s, SBBI’s en steunstichtingen SBBI, en waar je in de praktijk op moet letten.
ANBI en erfbelasting: wanneer geldt de vrijstelling?
Een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) is een instelling die zich (nagenoeg) uitsluitend inzet voor het algemeen belang. Denk aan goede doelen, culturele instellingen en maatschappelijke fondsen. De ANBI moet officieel als zodanig zijn aangemerkt door de Belastingdienst en aan diverse wettelijke eisen voldoen.
Erfbelasting: de hoofdregel
Een verkrijging door een ANBI uit een nalatenschap is vrijgesteld van erfbelasting (artikel 32 lid 1 sub 3 Successiewet), mits:
- de verkrijging daadwerkelijk het algemeen belang dient, én
- er geen opdracht (testamentaire last) aan is verbonden die dit karakter aantast.
De vrijstelling geldt dus niet automatisch in alle gevallen.
Testamentaire lasten: wanneer gaat het mis?
Een erflater kan aan een ANBI een last opleggen. Dat is een verplichting die samenhangt met de erfenis. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen:
1. Persoonlijke last
Dit is een last die ten goede komt aan een concrete persoon.
Voorbeeld:
Een ANBI erft € 300.000, maar moet daarvan € 50.000 uitkeren aan een neef.
- De ANBI ontvangt feitelijk € 250.000 → volledig vrijgesteld
- De neef betaalt erfbelasting over € 50.000 (tariefgroep II)
De persoonlijke last wordt dus belast bij de ontvanger van die last, niet bij de ANBI.
2. Onpersoonlijke last
Dit is een last zonder concrete begunstigde, zoals de verzorging van een dier.
Voorbeeld:
Een ANBI erft € 300.000 met de verplichting een paard levenslang te verzorgen (€ 50.000).
- € 250.000: vrijgesteld
- € 50.000: belast met erfbelasting (tariefgroep II)
De reden: de last dient niet het algemeen belang en past niet binnen de doelstelling van de ANBI.
Wanneer blijft alles vrijgesteld?
Als de last wel past binnen de doelstelling van de ANBI, blijft de volledige verkrijging vrijgesteld.
Voorbeeld:
Een dierenasiel (ANBI) krijgt een nalatenschap met de opdracht voer te kopen voor de dieren die het asiel verzorgt.
De gehele verkrijging is vrijgesteld.
Bijzondere situatie: verkrijging via een persoon (vereenzelviging)
Soms ontvangt niet de ANBI zelf, maar een persoon de nalatenschap of schenking, terwijl deze feitelijk voor de ANBI is bedoeld. De Belastingdienst keurt in bepaalde gevallen goed dat deze verkrijging toch wordt behandeld alsof de ANBI rechtstreeks heeft verkregen.
Dat kan alleen als onder meer:
- duidelijk is dat de verkrijging voor de ANBI was bedoeld;
- het vermogen zo snel mogelijk wordt overgedragen aan de ANBI;
- de persoon fiscaal handelt alsof hij het vermogen nooit zelf heeft gehad.
Dit speelt bijvoorbeeld bij geestelijken of kloosterlingen die op grond van hun levenswijze alles doorgeven aan hun orde of kerkelijke instelling.
SBBI en erfbelasting: vergelijkbaar maar anders
Een Sociaal Belang Behartigende Instelling (SBBI) richt zich in eerste instantie op het particuliere belang, maar levert ook een belangrijke maatschappelijke bijdrage. Denk aan sportverenigingen, muziekverenigingen, scoutinggroepen en buurthuizen.
Ook voor SBBI’s geldt een vrijstelling van erfbelasting, zolang:
- de verkrijging het sociaal belang dient;
- er geen last aan is verbonden die dit karakter wegneemt.
In tegenstelling tot ANBI’s bestaat er geen formeel SBBI-register. Bij elke verkrijging moet daarom aannemelijk worden gemaakt dat de instelling daadwerkelijk als SBBI kwalificeert.
Steunstichting SBBI: extra aandacht vereist
Een steunstichting SBBI is een stichting die tijdelijk geld inzamelt ter ondersteuning van bijvoorbeeld een sport- of muziekvereniging bij een jubileum.
Vrijstelling erfbelasting
Een steunstichting SBBI is vrijgesteld van erfbelasting, voor zover de verkrijging is bestemd voor de realisatie van haar doelstelling en geen ongepaste last bevat (artikel 32 lid 1 sub 9 SW).
Let op:
- Een stichting kan slechts één kalenderjaar als steunstichting SBBI kwalificeren.
- Dit vraagt om zorgvuldige afstemming bij testamenten en nalatenschapsplanning.
- De stichting moet aan strikte voorwaarden voldoen en wordt gepubliceerd door de Belastingdienst.
Praktische tips voor fondsen en stichtingen
- Controleer of je instelling correct is gekwalificeerd (ANBI / SBBI).
- Let bij testamenten op opgelegde lasten: passen ze binnen je doelstelling?
- Stem bij grote nalatenschappen tijdig af met een notaris of fiscalist.
- Houd rekening met tijdelijke statussen, zoals bij steunstichtingen SBBI.
Conclusie
De wetgever biedt ruime mogelijkheden om goede doelen te vrijwaren van erfbelasting, maar alleen als de verkrijging daadwerkelijk het algemeen of sociaal belang dient. Een kleine formulering in een testament kan het verschil maken tussen volledige vrijstelling of een forse belastingheffing.
Voor fondsen, stichtingen en hun adviseurs is het daarom essentieel om hier vooraf goed over na te denken.
Vragen?
Heb je vragen over dit onderwerp? Of heb je advies nodig bij een lopende zaak? Neem dan even contact op met het team van Fondsen.org. Speciaal voor dit soort zaken hebben wij een eigen adviseur die jou hierbij kan begeleiden.