Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Rondleiding door Centraal Museum in nieuwste vlog Thuismuseum.nl

Jip Heijmerink van My Daily Shot of Culture verkende de hoekjes, gangen, wenteltrappen en natuurlijk iconische kunstwerken van het Centraal Museum in een vlog voor Thuismuseum.nl. Zo kun je thuis nog een beetje van het museum genieten. Bekijk hem hieronder. 

Wil je het museum steunen in tijden van corona? Dat kan nu heel makkelijk met een Tikkie! Met je bijdrage – groot of klein – kunnen we je blijven inspireren met kunst en cultuur. Nu online, hopelijk snel weer op zaal. Lees hier verder.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

De tranen van Eros nu online te zien in 360º-tour

Voor bezoekers die het museum missen is de tentoonstelling De tranen van Eros: Moesman, surrealisme en de seksen nu ook online te bewonderen. Het werkt net als een echte tentoonstelling: in de 360º-tour loop je digitaal rond door de ruimte, kun je allerlei werken uit de tentoonstelling bekijken en teksten lezen over deze werken. Ook zijn de audiopunten te beluisteren, waarop gesprekken te horen zijn tussen Philip Freriks en Rosa Wevers over de kunstwerken. Klik hier om hem te bekijken via Google Poly.

Wil je het museum steunen in deze tijd? Dat kan heel makkelijk met een Tikkie. Met je gift – groot of klein – kunnen we je blijven inspireren met kunst en cultuur. Momenteel online, hopelijk straks weer op zaal.

Doneer 

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Raamwerk

Een metershoge film van een roeiende vrouw die je dromerig aankijkt en een gigantische gouden courgette. Sinds de opening van de tentoonstelling De tranen van Eros is dat wat je ziet als je van de Twijnstraat richting het Centraal Museum loopt.

Niet alleen binnen, maar ook buiten de museummuren wordt werk getoond van kunstenaars Jeroen Kooijmans en Sarah Lucas.

“We willen naar buiten treden, om nog meer mensen in aanraking te laten komen met kunst” zo is te lezen in het beleidsplan. Daarom is er op het plein naast het museum een sokkel voor wisselende kunstwerken en worden er videowerken getoond op ledschermen in de buitengevel. Nu alweer de zevende kunstenaar de museumgevel in een ander licht zet, neemt gastauteur Marleen Puyenbroek de serie Raamwerk onder de loep.

Jeroen Kooijmans, De roeier. 24 feb 2020 – mei 2020.

Jeroen Kooijmans, De roeier. 24 feb 2020 – mei 2020.

Led in de duisternis

De gevelvideo’s zijn een idee van artistiek directeur Bart Rutten: “Als je vanaf het station naar het museum liep, kwam je uit bij een donkere, dode hoek. Je stuitte op een grote blinde muur van een duister gebouw zonder duidelijke functie. Door de ledschermen is duidelijk dat hier een museum is. De ledschermen doorbreken ook in figuurlijke zin de museale muren: op de buitenmuur is de kunst voor iedereen toegankelijk..”

Het eerste kunstwerk in de serie Raamwerk was A Sign of Prosperity to the Dreamer: een jachttafreel van uit de lucht vallende neergeschoten vogels, ondersteboven afgespeeld in extreme slow-motion. Het is een video van de Griekse kunstenaar Janis Rafa. Met het beeld van omhoogvallende dode vogels, dat macaber en vervreemdend, maar ook verstillend en poëtisch is, roept ze vragen op over de rangorde tussen mens en dier.

Janis Rafa, A Sign of Prosperity to the Dreamer, 2014. Still uit video-installatie. Collectie Centraal Museum, inv. nr. 34945.

Janis Rafa, A Sign of Prosperity to the Dreamer, 2014. Still uit video-installatie. Collectie Centraal Museum, inv. nr. 34945.

A Sign of Prosperity to the Dreamer was oorspronkelijk een tweeluik, dat aangepast werd voor Raamwerk. Hoe zit dat? In de blinde vensteropeningen aan de zijkant van het museum zijn zes ledschermen geplaatst die worden aangestuurd door één mediaspeler. Bestaande videokunstwerken moeten digitaal bewerkt en in zes delen geknipt om op de zes schermen afgespeeld te kunnen worden. Het werk krijgt dus een nieuwe vorm. Is het dan nog hetzelfde kunstwerk? Of is er een tweede kunstwerk ontstaan? In 2019 kocht het Centraal Museum beide verschijningsvormen van A Sign of Prosperity tot the Dreamer: de originele versie en de bewerkte variant voor buiten.

Raamwerk: Janis Rafa, A Sign of Prosperity to the Dreamer. 27 okt 2018 – 3 feb 2019.

Raamwerk: Janis Rafa, A Sign of Prosperity to the Dreamer. 27 okt 2018 – 3 feb 2019.

Van buiten naar binnen en van binnen naar buiten

Raamwerk brengt videokunst naar buiten, het plein op. Tegelijkertijd zijn de video’s buiten een uitnodiging om juist naar binnen te komen. Als voorproefje van wat er op dat moment in het museum gebeurt. Zo caleidoscopisch als het museum is, met de zeer brede collectie en uiteenlopende tentoonstellingen, zo veelzijdig zijn ook de beelden op de ledschermen . Tijdens de tentoonstelling De Line Up, over de kracht van de tekenkunst, was de handgetekende animatie Extrapolate van Johan Rijpma te zien.

Johan Rijpma, Extrapolate. 25mrt 2019 – 18 apr 2019

Johan Rijpma, Extrapolate. 25mrt 2019 – 18 apr 2019.

Rijpma’s zwart-wit video werd opgevolgd door een explosie van kleur. Bij de tentoonstelling Jessica Stockholder: Stuff Matters, maakte David Jablonowski speciaal voor de schermen een videowerk waarin hij een ode bracht aan het kleurgebruik van Stockholder. Hij combineerde beelden van knalblauw schuurpapier, met die van kleurrijke specerijen zoals die te zien zijn in reclamecampagnes voor printers en camera’s.

David Jablonowski-01.jpgRaamwerk: David Jablonowksi, Innovation Screensaver. 19 apr 2019 – 10 sept 2019.

David Jablonowksi, Innovation Screensaver. 19 apr 2019 – 10 sept 2019.

Tijdens de tentoonstelling Dromen in Beton kreeg de gevel weer een totaal ander uiterlijk: waar ooit de glas-in-loodramen te zien waren, keek je nu naar auto’s, die in een eindeloze stroom van boven naar beneden rijden . Dit was de video Vertical White door Fiona Tan. De beelden van de avondspits in de moderne stad sloten aan bij de tentoonstelling over de bouw van Kanaleneiland en Hoog-Catharijne, toen de opkomende verkeersproblemen en ook de sleur van de dag een grote rol begonnen te spelen.

Fiona Tan, Vertical White, 2018. Video..jpgFiona Tan, Vertical White, 2018. Video.

Fiona Tan, Vertical White, 2018. Video.

Enkele kunstwerken uit de serie Raamwerk waren voordat ze op de ledschermen in Utrecht afgespeeld werden al door een miljoenenpubliek bekeken. Dit was het geval bij de zeven website-animaties van Rafaël Rozendaal die ter gelegenheid van het Nederlands Film Festival in 2019 op de gevel getoond werden. Net als het museum speelt Rozendaal met publieke toegankelijkheid: het internet is zijn canvas. Zijn hypnotiserende screensavers zijn permanent te zien op gratis toegankelijke websites en worden jaarlijks zo’n 40 miljoen keer bezocht.

Betekent deze vrije toegankelijkheid, zowel online, als op de gevel van het museum dat de video’s publiek bezit zijn? Dat niet. In 2019 kocht het Centraal Museum Rozendaal’s notneverno.com. Het museum is nu de enige die het videokunstwerk in het museum of op de ledschermen in het openbaar mag tonen. Tegelijkertijd kan iedereen thuis het werk nog steeds bekijken op de gelijknamige website.

Rafaël Rozendaal, Double Pressure. 27 sept 2019 – 5 okt 2019.Rafaël Rozendaal, Double Pressure. 27 sept 2019 – 5 okt 2019.

Rafaël Rozendaal, Double Pressure. 27 sept 2019 – 5 okt 2019.

Ook de timelapse die Frans Hofmeester maakte van zijn opgroeiende kinderen Lotte en Vince was al een internet-hit. De video waarin je Lotte in enkele minuten ziet opgroeien van 0 tot 20 jaar was via social media al 25 miljoen keer bekeken.

Voor veel mensen die de timelapse online bekeken, was het een video over opgroeien, over de invloed van de tijd op de mens. Afgespeeld op monumentale grootte, in de stad waar de twee kinderen opgroeiden, is daar een betekenislaag bijgekomen. Het is nu ook een film over de ontwikkeling van twee Utrechters, een stukje Utrechtse geschiedenis op de muren van het stadsmuseum.

De Roeier

Bij de tentoonstelling De tranen van Eros vroeg Bart Rutten Jeroen Kooijmans een videowerk te maken voor op de gevelschermen. Kooijmans zocht hiervoor naar een beeld waar zowel een portret als een landschap in zat, iets iconisch en filmisch, dromerigs en schilderachtig. Het werd een oude video-opname van zijn geliefde Elspeth Diederix, die aan het roeien is.

De Roeier is een vertrouwd beeld, een alledaagse zomerherinnering. Los van de originele context, niet langer in de zonnige natuur, maar midden in de stad op een historisch gebouw, op monumentaal formaat oplichtend tegen de grijze winterlucht, is het ook vervreemdend en surreëel. Samen met de enorme courgette genaamd Kevin van Sarah Lucas, symbool voor vruchtbaarheid en groei, maar in de ogen van voorbijgangers ook refererend aan een specifiek mannelijk lichaamsdeel, ontstaat op het plein een onalledaags geheel.

Jeroen Kooimans.jpgRaamwerk: Jeroen Kooijmans, De roeier. 24 feb 2020 – mei 2020.

Jeroen Kooijmans, De roeier. 24 feb 2020 – mei 2020.

De video op de gevel en een bijbehorend werk dat binnen in de tentoonstelling hangt, zijn onderdeel van een langlopend filmproject over de liefde. Kooijmans werkte hier in het geheim vier jaar lang aan en vertelde het pas onlangs aan Elspeth, die nog altijd de liefde van zijn leven is. Met dit idealistische, optimistische liefdesverhaal wil Kooijmans tegenwicht bieden aan het pessimisme anno nu. De Roeier biedt ook een tegenwicht bij de surrealistische werken in de tentoonstelling, waarin de nadruk veelal ligt op de strijd tussen de seksen en (SM-)erotiek. Bij Kooijmans geen botsende golven, maar een intiem en persoonlijk verhaal van twee geliefden die samen op en neer deinen op het water.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

MUNT Hypotheken verlengt verbintenis met Centraal Museum

Fondsbeheerder DMFCO sluit aan: verlengt sponsorschap met Rietveld Schröderhuis

Utrecht, 1 april 2020 – MUNT Hypotheken is ook volgend jaar weer hoofdsponsor van het Centraal Museum. De hypotheekverstrekker maakt die beslissing eerder dan gepland om het museum een hart onder de riem te steken.

Het voortzetten van het sponsorschap is voor Chris Oosterling, commercieel directeur van MUNT Hypotheken, een logische stap: “De kunst- en cultuursector heeft het ontzettend lastig. Op dit moment doen ook zij hun maatschappelijke plicht door te sluiten met als gevolg annuleringen en terugloop in kaartverkoop. Wij vinden het andersom onze maatschappelijke plicht om hen te steunen en hebben om die reden niet de evaluatie in mei afgewacht. De verlenging van de overeenkomst met het Centraal Museum is wat ons betreft nu meer dan ooit nodig.”

Artistiek directeur Bart Rutten is blij met de continuering van de sponsorovereenkomst. “Het is geweldig dat MUNT Hypotheken zich, ondanks de onzekerheid die onze economie nu lamlegt, vroegtijdig heeft uitgesproken met ons te verlengen. De kunst- en cultuursector wordt net als veel andere sectoren geraakt en mede dankzij dit soort samenwerkingen zijn wij in staat om als museum hoopvol naar de toekomst te kijken.”

Naast de hernieuwde overeenkomst tussen MUNT Hypotheken en het Centraal Museum is ook bekendgemaakt dat fondsbeheerder DMFCO een jaar langer sponsor blijft van het wereldberoemde stijlhuis en UNESCO werelderfgoed Rietveld Schröderhuis.

Over MUNT Hypotheken
MUNT Hypotheken is een onafhankelijke Nederlandse hypotheekaanbieder. De geldverstrekker verzorgt hypotheken met geld van pensioenfondsen en institutionele beleggers. Met goede voorwaarden, aantrekkelijke rentes en een duidelijk, snel en transparant proces is het de snelst groeiende, onafhankelijke hypotheekaanbieder van Nederland.

Over DMFCO
DMFCO is een asset manager die institutionele beleggers toegang biedt tot de Nederlandse woninghypotheekmarkt. DMFCO is opgericht in 2013 en is gevestigd in Den Haag. DMFCO beschikt over een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten voor het verstrekken van hypotheken en is in 4 jaar tijd gegroeid tot een Asset manager van formaat met een beheerd vermogen van ruim €13 miljard en meer dan €14 miljard aan toezeggingen.

Over het Centraal Museum
De collectie van het Centraal Museum Utrecht bestaat uit design, oude kunst, moderne- en hedendaagse kunst, mode en stadsgeschiedenis. Het museum heeft de grootste Rietveld-collectie ter wereld en een uitgebreide collectie Utrechtse caravaggisten. Moderne en hedendaagse kunstenaars zoals Vincent van Gogh en Marlene Dumas zijn onderdeel van de collectie, naast Utrechtse iconen als Pyke Koch en Joop Moesman. Ook verzamelt en presenteert het museum al meer dan honderd jaar mode van onder andere Viktor en Rolf, Jan Taminiau en Iris van Herpen. Hoogtepunten zoals het Utrechtse schip en 17e eeuwse poppenhuis zijn altijd aanwezig. Daarnaast is er in het een museum een reconstructie van het originele atelier van Dick Bruna. Het nijntje museum en Rietveld Schröderhuis, alsmede de Rietveld modelwoningen aan Erasmuslaan 9 en Robijnhof 13 zijn onderdeel van het Centraal Museum. Sinds 1987 is het Rietveld Schröderhuis toegankelijk voor publiek en in 2000 krijgt het de status Unesco Werelderfgoed.

Foto: Angeliek de Jonge.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Pop-Up Installatie op NS Station Utrecht

Centraal Museum Utrecht toont van tot en met 8 maart de pop-up installatie De Vrouwen van Moesman op Utrecht CS, ter hoogte van spoor 19. Aanleiding vormt het werk van de enige officieel erkende Nederlandse surrealist Johannes (Joop) Moesman (1909-1988) die jarenlang in dienst was bij de Nederlandse Spoorwegen. Zijn oeuvre is het uitgangspunt voor de tentoonstelling De tranen van Eros die nu wordt getoond in het Centraal Museum.

De Vrouwen van Moesman

Moesman was een tegendraadse kunstenaar met een obsessie voor vrouwen en seks. Met zijn seksueel geladen schilderijen veroorzaakte hij regelmatig een schandaal. Vier van de schilderijen waarin deze vrouwen een centrale rol spelen, zijn voor de pop-up expo De Vrouwen van Moesman vertaald naar een installatie waarin zijn vrouwen letterlijk op een voetstuk worden geplaatst. Zo kunnen reizigers kennismaken met zijn surrealistische beeldtaal.

Overdag werkte Moesman bij de NS als opzichter-tekenaar van dienstregelingen en grafieken. ‘s Avonds schilderde hij in zijn atelier aan de Oudegracht. Het Centraal Museum heeft een uitgebreide collectie van de Utrechtse kunstenaar, die een uitgebreid oeuvre naliet als schilder, beeldhouwer, tekenaar, lithograaf, (Arabisch) kalligraaf en typograaf.

De tranen van Eros

In de tentoonstelling De tranen van Eros: Moesman, surrealisme en de seksen in Centraal Museum Utrecht wordt de rode draad gevormd door thema’s als seks, fetisjisme, gender en taboes. De tentoonstelling laat zien hoe de surrealisten zich met hun radicaal vernieuwende, erotische beeldtaal vanaf de jaren dertig verzetten tegen het verstikkende conformisme en rationalisme. Met circa tweehonderdvijftig werken, waarvan ruim honderd bruiklenen uit de hele wereld, belicht het museum dit verhaal vanuit diverse perspectieven. In de tentoonstelling worden de kunstwerken van de Utrechtse Moesman getoond naast die van zijn internationale tijdgenoten. De mannen zijn bekend: Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst en Man Ray. De tranen van Eros laat ook de vrouwelijke surrealisten zien, zoals Claude Cahun, Leonora Carrington en Leonor Fini. Bovendien zie je kunstwerken van hedendaagse kunstenaars als Sarah Lucas, Gillian Wearing, Paul Kooiker en Viviane Sassen. De tranen van Eros is te zien tot en met 24 mei.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Centraal Museum ontvangt 372.084 euro dankzij deelnemers BankGiro Loterij

Op het Goed Geld Gala van de BankGiro Loterij op 5 februari 2020, ontving het Centraal Museum 372.084 euro dankzij de deelnemers van de BankGiro Loterij. Met deze steun kan het museum de collectie verrijken en bezoekers voorzien van inspirerende programma’s. In totaal is een bedrag van ruim 84,3 miljoen euro verdeeld onder 77 culturele organisaties, een recordbedrag.

Meer informatie over het Goed Geld Gala leest u op de website van de BankGiro Loterij.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Centraal Museum koopt kunstwerk Dirck van Baburen op veiling New York

Met steun van het Mondriaan Fonds, de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Fonds voor Klassieke Beeldende Kunst), Stichting Elise Mathilde Fonds en het K.F. Hein Fonds heeft het Centraal Museum Utrecht afgelopen woensdagavond in New York een meesterwerk van de Utrechtse schilder Dirck van Baburen aangekocht. Na de aankoop in 2019 van het Godenbanket van Joachim Wtewael is dit het tweede topstuk dat het museum binnen een jaar tijd heeft kunnen verwerven voor de collectie oude schilderkunst. Het werd voor USD 850.000 afgehamerd tijdens de Master Paintings Evening Sale van Sotheby’s in New York. De Turing Foundation had zich bereid verklaard eveneens bij te dragen, zodat aanvullend kon worden geboden.

Dirck van Baburen, Daifilo en Granida, 1623. Centraal Museum Utrecht..pngDirck van Baburen, Granida en Daifilo, 1623. 

Een Utrechtse liefdesgeschiedenis
Het schilderij is zowel wat de maker, als wat het onderwerp betreft een ‘must’ voor de collectie. Afgebeeld is de Utrechtse edelman Pieter van Hardenbroeck (1593-1658), die verliefd was op de non Agnes van Hanxelaer. Zij verliet in 1623 het klooster voor hem. In hetzelfde jaar bestelde Pieter dit schilderij, ter herinnering aan hun prille liefde: een portrait historié, waarbij zijn lief en hij zijn uitgebeeld als Granida, de Perzische prinses en Daifilo, een eenvoudige herder. Het onderwerp is afkomstig uit de Granida van P.C. Hooft (1615). Dirck van Baburen (caravaggist en grondlegger van de pastorale schilderkunst), die met het idee kwam om hen zo uit te beelden, realiseerde met dit kapitale doek de vroegste uitbeelding van het vanaf dat moment zo populaire thema. Gerard van Honthorst schilderde zijn prachtige Granida en Daifilo in 1625, eveneens in de collectie van het Centraal Museum. Pieter en Agnes huwden in 1628. Uit het testament van Van Hardenbroeck blijkt dat het schilderij tot aan zijn dood in 1658 in zijn bezit bleef.

‘Het Centraal Museum Utrecht heeft een gerenommeerde collectie schilderijen van de Utrechtse caravaggisten. Vorig jaar nog waren zij het onderwerp van de buitengewoon succesvolle tentoonstelling Utrecht, Caravaggio en Europa. Wij zijn er trots op dat we met deze aanwinst een schilderij aan onze collectie kunnen toevoegen dat in alle opzichten thuis hoort in Utrecht en dat een belangrijke aankoop is, niet alleen voor ons museum, maar ook voor de Collectie Nederland,’ aldus artistiek directeur Bart Rutten.

Granida en Daifilo
Het toneelstuk Granida verhaalt de liefdesgeschiedenis tussen  de Perzische prinses Granida en de herder Daifilo. Zij ontmoeten elkaar bij toeval, als Granida tijdens een jachtpartij de weg kwijtraakt. Granida verafschuwt het corrupte en onoprechte leven aan het hof en idealiseert het landelijke herdersbestaan, waarin alleen echte gevoelens tellen. Daifilo is voor haar de verpersoonlijking van dit zuivere en hoogstaande ideaal en zij valt direct voor hem. Bij hun ontmoeting geeft Daifilo de dorstige prinses te drinken uit een schelp, waarna zij hem meeneemt naar het paleis van haar vader. Na tal van ontwikkelingen ontvluchten zij samen het hof, om in Arcadië een eenvoudige, maar gelukkige herdersidylle te kunnen leven.

Dirck van Baburen kiest in zijn schilderij het moment waarop Daifilo een schelp met water aanbiedt aan Granida, daarmee afstand nemend van zijn ex-geliefde Dorilea (linksachter op het schilderij).


Voor meer informatie kunt u contact opnemen met pers@centraalmuseum.nl, Jacqueline Rutten (T: 030 2362 385), of Thomas de Bruin (T: 030 2362 396).

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Timelapse Frans Hofmeester te zien op museum

Hij maakte de portretten vanaf de dag dat ze werden geboren totdat ze twintig jaar oud waren. Met de timelapse maakt Hofmeester het proces van ouder worden zichtbaar voor de kijker. We kijken naar de invloed van tijd op de mens in versneld tempo.

De meest recente video Portrait of Lotte, 0 to 20 years werd maar liefst acht miljoen keer bekeken op YouTube, hetgeen de kunstenaar de Silver Creator Award van YouTube opleverde. Deze award krijgt men als het YouTube kanaal meer dan honderdduizend abonnees heeft. Tezamen met de belangstelling op Facebook en Twitter zagen circa vijfentwintig miljoen mensen de film. Daarnaast was er veel belangstelling van televisie en andere media in binnen- en buitenland. Het Centraal Museum is bijzonder verheugd dat we zo minutieus de ontwikkeling van twee Utrechters kunnen tonen op de grote LED schermen aan het Nicolaaskerkhof die zo voor iedereen te bezichtigen is. De timelapse is onderdeel van een serie video’s die het museum toont in de openbare ruimte. Zo was eerder al werk van Rafaël Rozendaal, Janis Rafa, Fiona Tan en David Jablonowski te zien.

Frans Hofmeester TL CM 12.jpg

Frans Hofmeester
Frans Hofmeester maakte diverse kunstwerken, waaronder schilderijen, tekeningen en films. Zo gaf hij onder meer een tijdsbeeld van de jaren zestig in Utrecht en maakte hij 19 fotowerken voor de openbare ruimte in Utrecht: onder meer bij station Vaartsche Rijn. Vlak voor de eeuwwisseling won Frans Hofmeester de One Minute Award met een animatie en tekeningen. Werk van de kunstenaar is permanent te zien in het Haagse Museon, het Britse National Childrens Museum, Baltimore Children’s Museum en werd o.a. vertoond in het Reina Sofia Museum in Madrid.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

'Rietveldstoel' uit oudejaarsconference Claudia de Breij tijdelijk te zien

Het ontwerp is geïnspireerd op het ontwerp van de honderd jaar oude lattenleunstoel van ontwerper Gerrit Rietveld. De stoel is aangekleed met het nieuws uit 2019 en wordt getoond te midden van diverse ontwerpen uit de designcollectie van het museum. De lattenleunstoel werd in 1919 door Gerrit Rietveld ontworpen. Het Centraal Museum is trots dat het gedachtegoed en het werk van Rietveld ook nu nog steeds populair is.

Vanaf 3 januari tot 2 februari is de stoel te zien in Expo 4.

Foto: Hans-Peter van Velthoven.

Categorieën
Centraal Museum Cultuur Nieuwsbericht

Blik op Bruna

‘The portrait I do best is of the person I know best’, Félix Nadar

De fantastische portretfotograaf Nadar zei het goed. En ook ik moet iemand een beetje kennen voordat ik een goed portret kan maken. Ik heb iets onstoffelijks nodig. Ik noem dat mijn ‘innerlijk beeld’ van iemand. Dat klinkt misschien een beetje zweverig, maar zo voelt het niet: een abstractere vorm, een gloed, een gevoel. Zoals je hebt voor iemand die je goed kent: een vader, een zus, een vriend of vriendin. Bij het tekenproces houd ik dat gevoel vast, en vraag ik me telkens af: is dit hem/haar, klopt dit met mijn beeld bij die persoon? Dat is, naast de landkaart van een gezicht, leidend in welke keuzes ik maak. Wat laat ik weg, wat klopt niet helemaal in de uitstraling, wat behoeft meer aandacht? Als ik iets over mijn portret wil vertellen moet ik dus eerst vertellen waar mijn innerlijk beeld van Dick Bruna op gebaseerd is. Wel, ten eerste is hij de enige van de ‘grote vijf’ waarvan ik het geluk heb hem uitgebreid in real life te hebben meegemaakt. Vrijwel iedere ochtend kwam hij, net als ik, om acht uur ‘s ochtends een kopje cappuccino drinken in Café Orloff op het Wed. We maakten af en toe een praatje.

orloff.jpg

Het ereplaatje op de tafel in Café Orloff waar Dick iedere ochtend een cappuccino dronk.

Het één leidde tot het ander en zo maakten we na verloop van tijd een afspraak voor in zijn atelier in de Jeruzalemstraat. Ik zou een taart meenemen, hij zou voor de koffie zorgen. Dat werd de eerste van meerdere fijne ontmoetingen, waarin ik Dick heb leren kennen als een rustige, precieze en vriendelijke man. Ik liet hem soms nieuwe portretten zien, zoals ik die onder andere wekelijks voor Het Utrechts Nieuwsblad maakte. Hij op zijn beurt had zijn werktafel echter bedekt met een krant of een groot stuk papier. Niet dat hij het niet over zijn werk wilde hebben, maar een werk dat nog in wording was, was alleen voor zijn ogen. Voordat het af was, wilde hij geen invloeden van andere kijkers, meekijkers.

Na mijn serie tekeningen voor het UN ging de krant op in het Algemeen Dagblad, met een tabloïd-formaat. Daarmee stopte mijn serie. Omdat ik merkte dat de geportretteerden vaak vrijer met mij praatten dan met een journalist, leek het me een interessant experiment om de combinatie van een portret met interview aan te bieden aan diverse bladen. Ik heb toen een proefinterview en portret gemaakt, ik meen van Ingmar Heytze. Het blad ZIN zag er wel licht in, en zo was de mogelijkheid geboren om in een jaar een serie van twaalf interviews met portret te maken. De serie ging ‘Was getekend’ heten. Een van de eerste personen waar ik aan dacht was natuurlijk Dick Bruna. Nadat hij het proefinterview en portret met Heytze had gezien stemde hij tot mijn plezier in. Dat resulteerde in mijn eerste portret van Bruna. Naast wat ik in het dagelijks leven van Dick meemaakte, zijn de antwoorden in het interview ook heel tekenend voor wie hij was. Een paar (nog ongepubliceerde) voorbeelden.

brunalinkeroog1000.jpg

Uit het interview, 2005:

Dick:
Wat ik altijd zelf prachtig gevonden heb: Chaplin.

Met welk gedeelte van Chaplin associeer je jezelf?
‘Die verhalen zoals bijvoorbeeld ‘Modern Times’. Waar hij echt zo helemaal met die modern times mee gaat, met dat schroeven. Ik weet nog wel dat hij in een fabriek over een of ander rad heen ligt en helemaal mee gaat doen met al die mensen die met lopende band werk bezig zijn. Dat vind ik zo ongelooflijk mooi gedaan. En zo had hij ook andere dingen: op een gegeven moment zie je hem in een huisje, op de kant van een berg staan. Dan loopt hij een richting uit en dan zie je dat huisje zo opzij gaan. En dat is zo spannend. Ik denk dat het komt door het zoeken naar eenvoud, met heel weinig middelen. Daardoor krijg je zo’n enorme spanning. Er is een film gemaakt over een van mijn boekjes. Ik vond een van de leukste dingen om een klein mannetje over een touw te laten lopen. En dan op een gegeven moment, als hij middenin is, laat je hem eventjes ernaast schieten. Je hart staat hart stil op dat moment. Die hele kleine dingen trekken mij zeer.’

Met welke schrijver kun jij je identificeren?
‘Ja, dat vind ik moeilijk, ik heb erg veel schrijvers gekend door de omslagen die ik heb gemaakt. Maar als ik zou moeten kiezen, dan zou het Simenon zijn. Als je bij Simenon twee pagina’s hebt gelezen, zit je helemaal in die sfeer. Niet alleen in Parijs maar ook bijvoorbeeld in de regen of sneeuw of zoiets, je had het helemaal te pakken, bij de tweede pagina al. Dat vind ik altijd ongelooflijk knap.’

(Midden in het interview gaat de telefoon en krijg ik een beeld van Dick dat mij anders niet was opgevallen)
Ja, met Bruna?…Ja, ach hallo. Zegt u het eens……
Ja, dat herinner ik me nog goed.
Ah, nou… dat lijkt me niet zo’n goed idee hoor. Nee sorry.
(Hier blijft Dick langere tijd stil.)
Nee, dat lijkt mij óók niet zo’n goed idee. Nee hoor. Dag!
Nee hoor, goedemiddag… dag! Dag hoor!

Waar ging dat over?
Ach, dit was iets dat ik voor een goed doel heb gemaakt. Daar heb ik indertijd met plezier aan gewerkt maar dan wordt zo eventjes gauw gevraagd of ze dat op de een of andere manier mogen wijzigen iets dat geschikt is voor de kerstmis. Ze moeten er niet aan gaan zitten rotzooien, dat wil ik niet.

opzettendick1200.jpg

Verderop in het interview iets typerends over chaos en orde.

Dick:
‘Ja. Ik weet dat ik constant aan het opruimen ben. Door de tijd waarin ik ben opgegroeid. We waren toen erg bezig met alles recht leggen. Een van mijn beste vrienden is Pieter Brattinga geweest, die leeft nu niet meer. Hij was ook altijd in het vierkant bezig en ook altijd met de boel recht te leggen. Dat heb ik heel sterk. Ook als ik thuiskom en er is iemand geweest om de boel schoon te maken, en alle beeldjes en boeken staan scheef. Dan ben ik erg bezig om de boel weer netjes te leggen. Ik heb het hier ook: ik kan ontzettende rotzooi maken als ik bezig ben. En dan op een gegeven moment loopt dat over in mijn hoofd en dan wil ik dat onmiddellijk weer ordenen. Zorgen dat het weer schoon is en dat de boel weer recht ligt’.

En is dat iets van een generatie, denk je of is het iets persoonlijks?
‘Ik denk wel dat het iets van de generatie is, want mensen als Rietveld hadden dat natuurlijk ook, dat recht leggen. Mensen zoals Sandberg en Mondriaan, allerlei ontwerpers uit de stijltijd. Als ik bij jou zit en ik zie een lijst scheef hangen, dat irriteert me. Dan denk ik dat ik opsta en eventjes de boel recht hang.’

Waar komt dat rechtleggen vandaan?
‘Ik denk dat het in mezelf zit. Ik merk het in het werk ook. Wat ik ook doe, of ik nou een omslag, een affiche, een kerstkaart maak of met een kinderboek bezig ben: ik ben altijd aan het ordenen. Ik vind mezelf ook helemaal geen illustrator, ik zou geen portret van jou kunnen maken, zo’n tekenaar ben ik niet. Als ik jou zou moeten tekenen, dan zou het een vorm worden. Ik zou proberen om er veel ruimte omheen te laten voor je eigen fantasie. Ik voel me dan ook veel meer een grafisch vormgever of grafisch ontwerper dan een schilder, tekenaar of illustrator. Dat ordenen heeft er bij mij altijd in gezeten. Met die omslagen ook, dan zag ik omslagen van mensen uit het buitenland en dan dacht ik bij mezelf: wat jammer dat ze er geen rekening mee gehouden hebben dat er ook nog een tekst in moet, want het moet in balans zijn. Maak het dan wat simpeler, maar houd ruimte voor die tekst’.

Vriendelijke gedecideerdheid

Iets dat ik altijd uit dit interview met Dick heb onthouden: het is belangrijk hoe je denkt over waar een grens ligt, hoe belangrijk het is je werk zuiver te houden, en hoe je op een vriendelijke manier toch die grens aan kan geven, ‘nee’ kunt zeggen. Kunt zeggen: ”Dat lijkt mij niet zo’n goed idee”.
En als je er goed over nadenkt zie je dat terug in de gepenseelde zwarte contouren van al zijn figuren in nijntje: niet een strakke harde lijn, maar wel een heel duidelijke. Zachtmoedig, maar gedecideerd.

Toen Dick later was gestopt met werken en thuis bij zijn vrouw genoot van zijn rust, ben ik nog een paar keer langs geweest. Hij zat dan vaak op zijn bankje aan de Krommerijn. Meestal had ik dan wel wat nieuw werk bij me, naast de traditionele taart. Hij keek dan nog net zo zorgvuldig als vroeger naar bijvoorbeeld wat stadsfoto’s die ik had gemaakt. Zijn beeldende blik, zijn vriendelijke gedecideerdheid had hem, ondanks zijn hoge leeftijd, nog niet verlaten. 

Dick Bruna en Kees.jpg

En nu? Nu mis ik hem.

Dick_Bruna_II_door_Kees_Wennekendonk_1000.jpg

Kees Wennekendonk, 2019. Potlood op papier.

In het nieuwe portret dat ik van hem heb gemaakt, laat ik wat meer van mijn kijk op hem zien, hoop ik. In het eerste portret uit 2005 kijkt hij vooral vriendelijk en geïnteresseerd, nu is het preciezer, gedetailleerder, meer uitgewerkt. Met meer uit hoe ik hem heb leren kennen. Meer Dick, hoop ik. En ergens in het portret heb ik nijntje verwerkt. Zijn schepping, waar hij met ongelofelijke toewijding en precisie langdurig aan werkte.

Het portret van Dick Bruna is tot 19 januari te zien in Expo 6. Het is onderdeel van de reeks ‘De Grote Vijf’ samen met portretten van Pyke Koch, Peter Vos, Joop Moesman en Gerrit Rietveld. Dit project is mede mogelijk gemaakt door de Vrienden van het Centraal Museum.